نقد و بررسی فیلم Bunker؛ وقتی ترس از فروپاشی جهان، یک ازدواج را از درون ویران می‌کند

فلوریان زلر پس از The Father و The Son بار دیگر به سراغ خانواده، بی‌اعتمادی و فروپاشی روابط انسانی رفته است؛ اما این بار خبری از اقتباس مستقیم از نمایشنامه‌های خودش نیست. Bunker نخستین فیلمنامه اورجینال زلر برای سینماست و ایده مرکزی‌اش از یک تناقض بسیار امروزی آغاز می‌شود: چرا ثروتمندترین آدم‌های جهان، که ظاهراً بیشترین امکان کنترل آینده را دارند، بیش از دیگران از آینده می‌ترسند؟

فیلم از همین پرسش به یک بحران خانوادگی می‌رسد؛ بحرانی که در آن ترس از نابودی جهان، کم‌کم جای خود را به ترس از دست دادن همسر می‌دهد.

همچنین برای دریافت جدیدترین اخبار فیلم های روز دنیا نیز با ما در اول نیوز همراه باشید.

داستان فیلم Bunker؛ یک پناهگاه برای آخرالزمان، یک بحران برای ازدواج

خاویر باردم نقش «میگل»، معمار سرشناسی را بازی می‌کند که سال‌هاست همراه همسرش «سوفیا» با بازی پنه‌لوپه کروز و دو دخترشان در لندن زندگی می‌کند. آن‌ها از بیرون نمونه‌ای از یک خانواده موفق و مرفه به نظر می‌رسند؛ خانه‌ای زیبا، موقعیت اجتماعی مناسب و مشاغلی که آن‌ها را به طبقه فرهنگی و اقتصادی بالای جامعه نزدیک کرده است.

اما این تصویر کامل نیست.

میگل پیشنهادی بسیار پرسود از سوی یک میلیاردر منزوی حوزه فناوری دریافت می‌کند: طراحی یک پناهگاه فوق‌لوکس که بتواند گروهی محدود از ثروتمندان را در صورت فروپاشی نظم جهانی نجات دهد. طبق اطلاعات رسمی جشنواره و سازندگان، این پروژه قرار است محرک اصلی بحران اخلاقی و عاطفی داستان باشد.

برای میگل، این پروژه فرصتی حرفه‌ای و مالی است؛ اما برای سوفیا، نمادی از جهانی است که در آن عده‌ای ثروتمند می‌توانند برای فرار از بحران آینده، خودشان را از بقیه جامعه جدا کنند.

اختلاف این دو فقط درباره یک قرارداد کاری نیست. پروژه به تدریج اختلاف‌هایی را آشکار می‌کند که سال‌ها زیر ظاهر یک زندگی موفق پنهان مانده‌اند.

سوفیا احساس می‌کند زندگی مشترک و مهاجرت به لندن بیش از آنکه به پیشرفت او کمک کرده باشد، او را در سایه موفقیت همسرش قرار داده است. از سوی دیگر، میگل نیز نسبت به رابطه سوفیا با یک نویسنده جوان حساس می‌شود. همزمان، همسایه‌ای به نام توبی با بازی استیون گراهام نیز با ایجاد پنجره‌ای مشرف به خانه آن‌ها، مرز میان «حریم خصوصی» و «حق دیگران برای حضور در زندگی ما» را به مسئله‌ای جدی تبدیل می‌کند.

به این ترتیب، فیلم چندین نوع «نفوذ» را همزمان به تصویر می‌کشد: نفوذ همسایه به حریم خانه، نفوذ ترس به ذهن میگل و نفوذ شک و سوءظن به رابطه زن و شوهر.

نقطه قوت اصلی؛ بازی باردم و کروز

اگر قرار باشد یک دلیل اصلی برای تماشای Bunker انتخاب کنیم، آن دلیل بدون تردید بازی خاویر باردم و پنه‌لوپه کروز است.

این دو بازیگر که در زندگی واقعی نیز زوج هستند، در فیلم نقش زن و شوهری را بازی می‌کنند که پس از ۱۷ سال زندگی مشترک، دیگر مطمئن نیستند دقیقاً چه چیزی میانشان باقی مانده است. نکته مهم اینجاست که فیلم تلاش نمی‌کند یکی از آن‌ها را به «مقصر» تبدیل کند.

میگل لزوماً مردی کنترل‌گر یا بی‌رحم نیست. نگرانی‌های او درباره امنیت خانواده‌اش تا حدی منطقی است. مشکل زمانی آغاز می‌شود که محافظت از خانواده به شکلی از کنترل کردن آن‌ها تبدیل می‌شود.

سوفیا نیز صرفاً قربانی یک شوهر جاه‌طلب نیست. او خودش در برابر تغییرات زندگی مشترک مسئولیت دارد و در بیان نارضایتی‌هایش همیشه صریح نیست.

همین ابهام، رابطه این دو شخصیت را جذاب می‌کند.

نقد Collider نیز دقیقاً روی همین نقطه دست می‌گذارد: بخش قابل‌توجهی از قدرت فیلم از این می‌آید که باردم و کروز اجازه می‌دهند تغییر رابطه‌شان از طریق نگاه، سکوت، فاصله فیزیکی و زبان بدن احساس شود؛ نه فقط از طریق دیالوگ.

این موضوع اهمیت زیادی دارد، چون Bunker در اصل فیلمی درباره «حرف‌هایی است که گفته نمی‌شوند».

خانه‌ای شیشه‌ای برای آدم‌هایی که دیگر به هم اعتماد ندارند

طراحی خانه میگل و سوفیا یکی از استعاره‌های بصری مهم فیلم است.

خانه‌ای مدرن، وسیع و پر از شیشه؛ فضایی که ظاهراً همه چیز در آن روشن و قابل مشاهده است، اما شخصیت‌ها درون آن بیش از همیشه از یکدیگر فاصله گرفته‌اند.

این تضاد کاملاً با ایده پناهگاه ارتباط پیدا می‌کند.

پناهگاه باید محلی برای امنیت باشد؛ جایی که انسان بتواند از جهان بیرون فرار کند. اما زلر این مفهوم را به رابطه زناشویی منتقل می‌کند: آیا خانه واقعاً پناهگاه است وقتی آدمی که کنار شما زندگی می‌کند دیگر برایتان قابل اعتماد نیست؟

از این منظر، عنوان فیلم فقط به سازه‌ای که میلیاردر سفارش داده اشاره نمی‌کند. خود خانه، ازدواج و حتی ذهن شخصیت‌ها به نوعی «بانکر» تبدیل می‌شوند؛ فضاهایی بسته که قرار است امنیت ایجاد کنند، اما در نهایت ترس و انزوا را افزایش می‌دهند.

تریلر بدون عجله

یکی از ویژگی‌های مثبت Bunker ریتم تدریجی آن است.

زلر از ابتدا همه چیز را به مخاطب توضیح نمی‌دهد. در عوض، مجموعه‌ای از اتفاقات کوچک را کنار هم قرار می‌دهد: رفتار مشکوک همسایه، ناپدید شدن گربه خانواده، حساسیت میگل نسبت به روابط سوفیا، پیشنهاد عجیب میلیاردر و تغییرات رفتاری اعضای خانواده.

هیچ‌کدام به تنهایی الزاماً تهدید بزرگی نیستند؛ اما در کنار هم فضایی ایجاد می‌کنند که مخاطب دائماً احساس می‌کند چیزی درست نیست.

این همان چیزی است که نقد Collider نیز از آن به عنوان نوعی تنش «آهسته‌جوش» یاد می‌کند. فیلم به جای تکیه مداوم بر شوک‌های ناگهانی، تلاش می‌کند احساس ناامنی را به تدریج افزایش دهد.

نتیجه، تریلری است که بخش مهمی از زمان خود را صرف ساختن اضطراب می‌کند و سپس در پرده پایانی آن را به نقطه‌ای بسیار شدیدتر می‌رساند.

مشکل فیلم؛ ایده‌های زیاد، عمق ناکافی

با وجود نقاط قوت، Bunker کاملاً بی‌نقص نیست.

فیلم موضوعات بزرگی را وارد داستان می‌کند: شکاف طبقاتی، ثروت افراطی، انزوای نخبگان، بحران‌های جهانی، حریم خصوصی، مهاجرت، نابرابری و حتی ترس از فناوری.

اما همه این ایده‌ها به یک اندازه پرورش پیدا نمی‌کنند.

این مسئله در چند نقد دیگر نیز دیده می‌شود. The Guardian معتقد است فیلم در پرداخت مضمون نابرابری و بیگانگی به اندازه کافی عمیق نمی‌شود و برخی ایده‌ها زیر سایه تریلر خانگی قرار می‌گیرند. در مقابل، Time Out فیلم را در پرداخت بحران رابطه و لایه‌های روان‌شناختی آن موفق‌تر می‌داند.

به بیان دیگر، Bunker زمانی که درباره میگل و سوفیاست، بسیار زنده‌تر از زمانی است که می‌خواهد درباره «جامعه» حرف بزند.

میلیاردر فیلم نیز بیشتر یک ایده است تا یک شخصیت کاملاً پرداخت‌شده. پل دانو حضور مؤثری دارد، اما شخصیت او عمداً یا ناخواسته تا حدی تک‌بعدی باقی می‌ماند. همین مسئله درباره برخی شخصیت‌های فرعی دیگر نیز صدق می‌کند.

استیون گراهام؛ تهدیدی که معلوم نیست تهدید است

استیون گراهام در نقش توبی یکی از جذاب‌ترین عناصر فرعی فیلم است.

توبی همسایه‌ای است که از ورود ثروتمندان جدید به محله‌اش ناراضی است و در نتیجه، تضاد طبقاتی را به شکل کاملاً شخصی وارد داستان می‌کند.

اما نکته جالب این است که فیلم هیچ‌وقت کاملاً مشخص نمی‌کند آیا ترس میگل از او منطقی است یا اینکه این ترس بیشتر انعکاس اضطراب‌های خود میگل است.

این رویکرد با ساختار کلی فیلم هماهنگ است: تقریباً همه چیز از دریچه سوءظن دیده می‌شود.

حتی مخاطب نیز نمی‌تواند همیشه مطمئن باشد که واقعاً با یک تهدید بیرونی روبه‌روست یا اینکه شاهد فروپاشی ذهنی و عاطفی شخصیت اصلی است.

پایان؛ جایی که درام خانوادگی به تریلر تبدیل می‌شود

Bunker در بخش پایانی جسورتر می‌شود.

آنچه ابتدا مانند درامی درباره بحران ازدواج و شکاف طبقاتی آغاز شده، در نهایت به یک تریلر بسیار مستقیم‌تر تبدیل می‌شود. اتفاقات پایانی، بسیاری از اضطراب‌هایی را که فیلم در طول دو ساعت ساخته، یک‌جا آزاد می‌کنند.

Collider این بخش را یکی از نقاط قوت فیلم می‌داند و تأکید می‌کند که پایان‌بندی به دلیل صبر فیلم در ساختن تنش، تأثیر بیشتری پیدا می‌کند.

البته این تغییر لحن برای همه مخاطبان به یک اندازه قانع‌کننده نخواهد بود. برخی منتقدان معتقدند پایان فیلم از نظر منطقی و روایی بیش از حد به سمت اغراق می‌رود؛ Time Out نیز با وجود تحسین فیلم، اذعان می‌کند که حادثه پایانی تا حدی باورپذیری داستان را تحت فشار قرار می‌دهد.

در واقع، همان چیزی که برای یک مخاطب می‌تواند اوج هیجان فیلم باشد، برای مخاطبی دیگر ممکن است نشانه فاصله گرفتن فیلم از ظرافت‌های نیمه اول تلقی شود.

زلر و مسئله‌ای که همیشه به آن برمی‌گردد

فلوریان زلر در The Father و The Son نشان داده بود که علاقه‌مند به بررسی فروپاشی روانی و عاطفی از درون خانواده است.

در Bunker نیز همین علاقه ادامه پیدا می‌کند، اما این بار به جای بیماری و بحران خانوادگی، ترس‌های عصر حاضر وارد معادله شده‌اند.

بیماری، جای خود را به اضطراب درباره آینده داده است؛ و خانه دیگر صرفاً محل زندگی نیست، بلکه تبدیل به خط مقدم نبرد میان امنیت و آزادی، اعتماد و سوءظن، ثروت و مسئولیت اجتماعی شده است.

طبق توضیح رسمی زلر، ایده فیلم از داستان‌های واقعی درباره میلیاردرهای فناوری و ساخت پناهگاه‌های آخرالزمانی الهام گرفته شده و کارگردان از همان ابتدا قصد داشته تضاد میان میل انسان به «اتصال» با دیگران و میل به «انزوا» در برابر جهانی نامطمئن را بررسی کند.

این ایده، احتمالاً جذاب‌ترین بخش مفهومی فیلم است.

جمع‌بندی

Bunker فیلمی نیست که تمام ایده‌های خود را با یک عمق و قدرت پیش ببرد. درباره نابرابری و ثروت افراطی حرف‌هایی برای گفتن دارد، اما همیشه به اندازه کافی در آن‌ها عمیق نمی‌شود. بعضی شخصیت‌های فرعی نیز بیشتر ابزار داستان هستند تا شخصیت‌هایی کاملاً شکل‌گرفته.

اما فیلم در مرکز خود، یعنی رابطه میگل و سوفیا، عملکرد بسیار بهتری دارد.

خاویر باردم و پنه‌لوپه کروز، به‌جای آنکه صرفاً از جذابیت زوج واقعی بودنشان استفاده کنند، رابطه‌ای پیچیده و تدریجی می‌سازند؛ رابطه‌ای که در آن عشق، حسادت، فداکاری، جاه‌طلبی و ترس از دست دادن به شکلی طبیعی در هم تنیده می‌شوند.

به همین دلیل Bunker را شاید بهتر باشد نه فیلمی درباره یک پناهگاه، بلکه فیلمی درباره نیاز انسان به ساختن پناهگاه بدانیم: پناهگاهی در برابر جهان، در برابر دیگران و در نهایت در برابر ترس‌های خودش.

در همین چارچوب، امتیاز ۷ از ۱۰ که نقد Collider به فیلم داده، بازتاب‌دهنده نگاه کلی آن نقد است: اثری خوش‌ساخت و بازی‌محور که در تعلیق و فضای روان‌شناختی موفق است، اما در پرداخت کامل برخی مضامین اجتماعی و شخصیت‌های فرعی به اندازه ظرفیت ایده اولیه پیش نمی‌رود.

امتیاز پیشنهادی در قالب همین نقد: ۷ از ۱۰

Bunker شاید تریلری نباشد که تماماً شما را متقاعد کند، اما به لطف شیمی باردم و کروز، طراحی بصری هوشمندانه و تعلیقی که آرام‌آرام شکل می‌گیرد، فیلمی است که بعد از پایان نیز پرسش اصلی‌اش را در ذهن باقی می‌گذارد: اگر قرار باشد از آخرالزمان نجات پیدا کنیم، اما در این مسیر کسی را که دوست داریم از دست بدهیم، واقعاً چه چیزی را نجات داده‌ایم؟